|
|
|
Na przestrzeni wieków wszystkie trzy so³ectwa
wchodz±ce obecnie w sk³ad gminy ¦wierklany,
nierozerwalnie zwi±zane by³y z ziemi± rybnick±. W
czasach prehistorycznych, a dok³adnie w m³odszym okresie neolitu
(2000-1800 r. p.n.e.), w Jankowicach istnia³a osada
neolityczna. W czasach wczesno¶redniowiecznych tereny te
zamieszkiwa³o plemiê Go³êszyców z ich sto³ecznym grodem w
Lubomii. W epoce piastowskiej ziemia rybnicka ju¿ przed 992 rokiem
wchodzi³a w sk³ad monarchii Mieszka I. Pod panowaniem Piastów
pozosta³a do 1336 roku, to jest do wymarcia Piastów Raciborskich.
W okresie tym prze¿y³a okres rozbicia dzielnicowego, w 1241 roku
najazd Tatarów, a w 1327 roku w³adca Ksiêstwa Raciborskiego
Leszek z³o¿y³ ho³d lenny w³adcy Czech - Janowi Luksemburskiemu.
Z
1300 roku pochodz± te¿ pierwsze wzmianki dotycz±ce ¦wierklan, z
których wynika, ¿e nale¿a³y one do dóbr biskupa wroc³awskiego.
Po ¶mierci Leszka w 1336 roku, ksiêstwo przekazane zosta³o
Miko³ajowi opawskiemu z czeskiego rodu Przemy¶lidów. Ziemia
rybnicka a¿ do 1532 roku znajdowa³a siê pod rz±dami lennych ksi±¿±t
korony czeskiej. W tym czasie mia³y miejsce wojny husyckie. Po raz
pierwszy Husyci zajêli Rybnik i okolice Wodzis³awia w 1430 roku. W
latach 1433-34 Husyci kolejny raz dotarli w okolice Rybnika i ¯or -
tym razem jednak zostali pokonani pod Rybnikiem. W Jankowicach z r±k
Husytów zgin±³ ksi±dz Walenty, udaj±cy siê z pos³ug± do
umieraj±cej kobiety. Bohatersk±
¶mieræ kap³ana upamiêtnia zbudowany w 1670 roku ko¶ció³ w
Jankowicach oraz Studzienka - prawdopodobne miejsce ¶mierci ksiêdza
Walentego, w którym wytrysnê³o ¼ród³o wody uwa¿anej w okolicy
za cudown±, nios±c± uzdrowienie w chorobach.
Od 1532 roku Rybnik sta³ siê stolic± pañstwa stanowego pod
panowaniem Habsburgów i na krótko Hohenzollernów, w sk³ad którego
wchodzi³y liczne wsie miêdzy innymi: Jankowice,
Micha³kowice, Chwa³owice, ¦wierklany
Górne, Popielów i Radziejów. Przez okres 200 kolejnych lat pañstwo
rybnickie do¶æ czêsto zmienia³o w³a¶cicieli.
W
1740 roku w wyniku prowadzonych wojen, ¦l±sk wraz ziemi± rybnick±
zosta³ zajêty przez króla pruskiego, Fryderyka II. Z tego okresu
pochodzi wyra¼ny podzia³ ¦wierklan na dwie miejscowo¶ci: ¦wierklany
Górne i Dolne. ¦wierklany Górne nale¿a³y do hrabiego Wêgierskiego,
natomiast ¦wierklany Dolne by³y
maj±tkiem Ziemiêckiego. W 1788 roku w³adze pruskie wykupi³y
ziemie rybnickiego pañstewka stanowego od hrabiów Wêgierskich. W
sk³ad odkupionego pañstwa oprócz wielu innych miejscowo¶ci
wchodzi³y tak¿e ¦wierklany Górne i Jankowice.
Pocz±tek XIX wieku to okres wojen napoleoñskich. W latach
1807-1808 znacznym ciê¿arem dla mieszkañców ziemi rybnickiej by³o
zakwaterowanie stacjonuj±cych tutaj wojsk Cesarza Francuzów. Klêski
Prus w wojnie z Napoleonem zmusi³y Fryderyka III Wilhelma do
zniesienia poddañstwa w 1807 roku. W 1811 roku rz±d pruski
wprowadzi³ regulacjê umo¿liwiaj±c± wykup dzier¿awionej przez
ch³opa ziemi. W wyniku reorganizacji administracyjnej okrêgu Górnego
¦l±ska w 1818 roku utworzono powiat rybnicki z siedzib± w
Rybniku. Na jego terenie znalaz³y siê równie¿ ¦wierklany Górne
i Jankowice. ¦wierklany
Dolne by³y z kolei w posiadaniu niemieckiego barona. Istotne zmiany
w ¦wierklanach Dolnych nast±pi³y dopiero oko³o 1885 roku, kiedy
na skutek zad³u¿enia ówczesnego w³a¶ciciela dóbr, jego posiad³o¶æ
¦wierklany Dolne zabrano na skarb pañstwa pruskiego. Pañstwo
pruskie z kolei rozparcelowa³o obszar ¦wierklan Dolnych pomiêdzy
mieszkañców ¦wierklan i okolicznych wsi.
Z pocz±tkiem XX wieku nast±pi³ gwa³towny rozwój przemys³u wêglowego.
Ksi±¿ê Donnersmarck wykupi³ pola na terenie Jankowic, Boguszowic
i Micha³kowic pod budowê kopalñ w Chwa³owicach i Boguszowicach,
w których znale¼li zatrudnienie mieszkañcy Jankowic i ¦wierklan.
Przed I wojn± ¶wiatow±, pomimo szykan i kontroli pruskich ¿andarmów,
coraz bardziej rozwija³ siê polski ruch narodowy. W 1920 roku
terenie ¦wierklan i Jnakowic odby³ siê na strajk szkolny, w którym
¿±dano nauki w jêzyku polskim i kursów polskich dla nauczycieli.
W Jankowicach strajkowa³o 412 dzieci, w ¦wierklanach Górnych -
197, a w ¦wierklanach Dolnych - 232. Mieszkañcy
¦wierklan i Jankowic wziêli czynny udzia³ w powstaniach ¶l±skich
w latach 1919-21, a w plebiscycie z 20 marca 1921 roku w
zdecydowanej wiêkszo¶ci opowiedzieli siê za przy³±czeniem do
Polski. 4 lipca 1922 roku nast±pi³o uroczyste przejêcie Jankowic
i ¦wierklan przez w³adze polskie.
W okresie miêdzywojennym zarówno Jankowice, jak i ¦wierklany
Dolne i Górne prze¿ywa³y bujny rozwój gospodarczy, spo³eczny i
kulturalny. Dzia³a³y tutaj m.in. Zwi±zek Powstañców ¦l±skich,
Zwi±zek Harcerstwa Polskiego, Towarzystwo Gimnastyczne Sokó³.
Wybuch II wojny ¶wiatowej zak³óci³ rozwój miejscowo¶ci.
Mieszkañcy wsi ginêli w obozach, wcielani byli do wojska
niemieckiego, a niektórym uda³o siê uciec za granicê i przy³±czyæ
do oddzia³ów II Korpusu Polskiego. Krótko przed wyzwoleniem, 19
stycznia 1945 roku ¦wierklany by³y ¶wiadkiem "marszu ¶mierci".
Wiê¼niowie z obozów w O¶wiêcimiu i Czechowicach pêdzeni byli
wtedy na zachód przez ¯ory w kierunku Wodzis³awia, aby nie przejê³a
ich armia radziecka. Na
cmentarzu w ¦wierklanach pochowano we wspólnej mogile wiêkszo¶æ
ze zmar³ych wówczas z wyczerpania wiê¼niów, a w 1948 roku
wzniesiono ku ich pamiêci pomnik-nagrobek.
Wyzwolenie nast±pi³o w dniach 23-24 marca 1945 roku. Powo³ano
do ¿ycia gminê Jankowice obejmuj±c± nastêpuj±ce wsie:
Jankowice, ¦wierklany Górne i Dolne oraz Sk4rzeczkowice. W 1954
roku ¦wierklany Górne i Dolne utworzy³y gromadê ¦wierklany. Na
jej czele sta³ przewodnicz±cy Prezydium Gromadzkiej Rady
Narodowej. W 1965 roku gromada ¦wierklany liczy³a 4 650
mieszkañców, których podstawowym zajêciem by³a praca w
pobliskich zak³adach pracy, a przede wszystkim w kopalniach Chwa³owice
i Jankowice.
Uchwa³± Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach nr XX/99/72
z dnia 6 grudnia 1972 roku utworzono z dniem 1 stycznia 1973 roku w
by³ym powiecie rybnickim gminê ¦wierklany, w sk³ad której
wchodzi³y 4 so³ectwa: Jankowice, Rój, ¦wierklany Dolne i ¦wierklany
Górne. W
roku 1977 so³ectwo Rój w³±czono do miasta ¯ory i od tego roku
do dzisiaj gmina ¦wierklany sk³ada siê z trzech so³ectw:
Jankowic, ¦wierklan Dolnych i ¦wierklan Górnych. Siedziba Urzêdu
Gminy znajduje siê w Jankowicach.
30 maja 1995 roku Rada Gminy zatwierdzi³a, obowi±zuj±cy do
dzisiaj, nowy herb gminy ¦wierklany. Umieszczony jest on na tarczy
podzielonej na dwa pola. W prawym ¿ó³tym polu widnieje ¶wierk w
kolorze zielonym z sze¶cioma ga³êziami (co symbolizuje sze¶æ
wieków ¦wierklan). Czê¶æ lewa na tle b³êkitnym, to drzewo dêbu
z otworem (dziupl±) w kolorze czarnym z siedmioma z³otymi li¶æmi,
które maj± symbolizowaæ siedem wieków Jankowic. Dziupla wi±¿e
siê z podaniem o ksiêdzu Walentym, który jad±c z ostatni± pos³ug±
do chorej kobiety zosta³ napadniêty i zamordowany przez husytów,
wcze¶niej jednak chowaj±c bursê z hosti± w dziupli dêbu.
Opracowano na podstawie materia³ów Urzêdu Gminy
¦wierklany oraz ksi±¿ki ks. Krzysztofa Zimoñczyka ¦wierklany.
Charakterystyka miejscowo¶ci. Dzia³alno¶æ spo³eczno-wychowawcza
w ¶rodowisku (Wydawnictwo Ksiê¿y Sercanów SCJ, Kraków,
1998 r.), ksi±¿ki ks. Krzysztofa Zimoñczyka Dzieje
¦wierklan w wypisach (Wydawnictwo Ksiê¿y Sercanów SCJ,
Kraków, 1998 r.), ksi±¿ki Norberta Niestolika Jankowice
Rybnickie, krajobrazy i ludzie (Rada So³ecka wsi Jankowice,
Rybnik - Jankowice, 1998 r.). |