Oko³o 1500 roku ¦wierklany Górne
wyodrêbni³y siê z istniej±cej ju¿ od 1300 roku miejscowo¶ci ¦wierklany,
figuruj±cej
w spisach dóbr biskupa wroc³awskiego pod nazw± "Swrklant".
Nazwa "¦wierklany" posiada genezê etniczn± i wywodzi siê
od obszaru poro¶niêtego ¶wierkami. I chocia¿ z biegiem czasu ¶wierki
zosta³y prawie ca³kowicie wytrzebione, to nazwa przetrwa³a do
dzisiaj w prawie niezmienionej postaci.
Pierwsze najstarsze zabudowania powsta³y wzd³u¿ obecnej ulicy
Wiejskiej i Parytetycznej. W 1682 roku ¦wierklany Górne wyliczane
by³y w spisie wsi wchodz±cych w sk³ad rybnickiego pañstwa
stanowego. Administracyjnie wraz z ca³± ziemi± rybnick± przynale¿a³y
do powiatu raciborskiego. Wed³ug zapisów z 1783 roku wie¶ nale¿a³a
do hrabiego Wêgierskiego i posiada³a: 2 folwarki dominalne, 7
gospodarstw kmiecych i 17 zagrodniczych.
Z
1835 roku pochodzi dokument przechowywany w archiwum starostwa
rybnickiego, na którym widnieje pieczêæ ¦wierklan Górnych z
herbem przedstawiaj±cym ogrodnika stoj±cego z ³opat± w rêku
przed wiejskim domem.
W 1865 roku w ¦wierklanach Górnych mieszka³o ju¿ 371 osób.
Wie¶ nale¿a³a do parafii w Po³omii, a mieszkañcy chodzili do ko¶cio³a
w ¦wierklanach Dolnych, gdzie znajdowa³a siê równie¿ szko³a
dla dzieci z obu wiosek. Do
¦wierklan Górnych nale¿a³y dwa folwarki, które jednak nie mia³y
praw posiad³o¶ci dworskich i razem z gmin± podlega³y Królewskiemu
Urzêdowi Rentowemu do spraw Posiad³o¶ci Dworskich w Rybniku. Wie¶
posiada³a 68 gospodarstw, a w 53 budynkach doliczono siê 35 koni,
116 krów i 54 ¶wiñ. Folwark Budzina sk³ada³ siê z 3
gospodarstw, w których mieszka³o 9 osób, a folwark Brzezina
posiada³ 5 gospodarstw zamieszka³ych przez 21 osób.
W drugiej po³owie XIX wieku na terenie miejscowo¶ci znajdowa³y
siê cztery maj±tki dworskie. Pierwszy z nich usytuowany by³ w
okolicach dzisiejszej ulicy Szerockiej. A¿
do koñca II wojny ¶wiatowej maj±tkiem tym zarz±dza³a
protestancka rodzina Hermanów. Prowadzi³a ona wzorowe
gospodarstwo, które po wojnie uleg³o niestety dewastacji. Drugi
dworek znajdowa³ siê przy obecnej ulicy Ko¶ciuszki. Mieszka³ w
nim i zarz±dza³ maj±tkiem pan Jaworski. W krótkim czasie
doprowadzi³ jednak maj±tek do bankructwa. Dworek z ogrodem kupi³a
wdowa po ¿andarmie pruskim, Maria Zdralek. Po³owê budynku
przekaza³a w³adzom pruskim z przeznaczeniem na szko³ê. W dworku
Zdralkowej szko³a funkcjonowa³a od kwietnia 1906 roku do marca
1914 roku. W latach 1900-1921 w budynku tym mie¶ci³ siê tak¿e
Urz±d Pocztowy. Podczas dzia³añ wojennych w 1945 roku dworek czê¶ciowo
siê spali³, ale w ocala³ej czê¶ci urz±dzono dom jednorodzinny,
który przetrwa³ do dzisiaj. Trzeci dwór, Polusa, od parcelacji
dokonanej w 1897 roku a¿ do II wojny ¶wiatowej kilkakrotnie
zmienia³ w³a¶cicieli i pe³ni³ funkcjê karczmy. Budynek
przetrwa³ zawieruchê wojenn± i dopiero w latach 80-tych zosta³
rozebrany. Kolejny dwór znajdowa³ siê przy ul. Stra¿ackiej.
Maj±tek, który nale¿a³ do w³a¶cicieli dworu zosta³
rozparcelowany, ale sam budynek przetrwa³ do dnia dzisiejszego.
W okresie miêdzywojennym aktywnie dzia³a³y tutaj liczne
organizacje: Zwi±zek Powstañców ¦l±skich, zwi±zek górników
Zjednoczenie Zawodowe Polskie, Zwi±zek M³odzie¿y Pracuj±cej Jedno¶æ,
Towarzystwo Matek Polek, Zwi±zek Harcerstwa Polskiego, Towarzystwo
Gimnastyczne Sokó³. Urz±dza³y one dla mieszkañców wsi
miêdzy innymi okoliczno¶ciowe zabawy i bale. Miejscem spotkañ i
zabaw cz³onków poszczególnych organizacji by³y sale znajduj±ce
siê przy karczmach i w szkole.
W
1939 roku ¦wierklany Górne by³y wsi± stosunkowo zamo¿n±.
Funkcjê naczelnika pe³ni³ Teodor Gajer. Istnia³a tutaj szko³a i
dzia³a³o kilka sklepów, a wie¶ by³a zelektryfikowana. Wybuch II wojny
¶wiatowej zak³óci³ dotychczasowy rozwój wsi. ¦wierklany Górne
zosta³y zajête przez wojska niemieckie. Usta³a dzia³alno¶æ
wszystkich stowarzyszeñ religijnych i spo³ecznych. Rozpoczê³y siê
aresztowania i prze¶ladowania ludno¶ci. Stanowiska urzêdnicze
obsadzano Niemcami. W czasie okupacji hitlerowskiej wielu mieszkañców
musia³o ratowaæ siê ucieczk±, a niektórzy zginêli w obozach
koncentracyjnych.
Wyzwolenie miejscowo¶ci nast±pi³o w dniach 26-27 marca 1945
roku. W okresie powojennym ¦wierklany Górne nale¿a³y pocz±tkowo
do gminy Jankowice. W 1954 roku ¦wierklany Górne i Dolne utworzy³y
gromadê ¦wierklany, a od 1973 roku miejscowo¶æ wesz³a w sk³ad
gminy ¦wierklany z siedzib± w Jankowicach.
Opracowano na podstawie materia³ów Urzêdu Gminy
¦wierklany oraz ksi±¿ki ks. Krzysztofa Zimoñczyka ¦wierklany.
Charakterystyka miejscowo¶ci. Dzia³alno¶æ spo³eczno-wychowawcza
w ¶rodowisku (Wydawnictwo Ksiê¿y Sercanów SCJ, Kraków,
1998 r.), ksi±¿ki ks. Krzysztofa Zimoñczyka Dzieje
¦wierklan w wypisach (Wydawnictwo Ksiê¿y Sercanów SCJ,
Kraków, 1998 r.). |